Το Λιτόχωρο σήμερα

Το Λιτόχωρο είναι μια πόλη με 7.000 μόνιμους κατοίκους. Απέχει 92 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη και 65 από τη Λάρισα. και 24 χιλιόμετρα από την Κατερίνη και είναι κτισμένη στις πλαγιές του Ολύμπου σε υψόμετρο 300 μ. Είναι πολύ εύκολο να φτάσει κανείς στο Λιτόχωρο τόσο από την εθνική οδό, όσο και από το κεντρικό σιδηροδρομικό δίκτυο. Ταξιδεύοντας από τη Θεσσαλονίκη προς την Αθήνα, μετά την Κατερίνη δεσπόζει στα δεξιά επιβλητικός ο Όλυμπος με τις χιονοσκεπείς κορφές του και τις απόκρημνες χαράδρες του πνιγμένες κυριολεκτικά στο πράσινο.

Αξιόλογος είναι ο παλιός οικισμός του χωριού, μεσαιωνικής δομής με έντονο το παραδοσιακό χρώμα. Είναι χαρακτηρισμένος ως υφιστάμενος προ του 1923. Χαρακτηριστικά του είναι οι στενοί δρόμοι με ακανόνιστο σχήμα, τα γνωστά σοκάκια.

Άξια παρατήρησης είναι τα παραδοσιακά σπίτια του Λιτοχώρου, που φέρουν όλα τα γνωρίσματα της μακεδονικής αρχιτεκτονικής.

Διώροφα ή μονώροφα θυμίζουν στον επισκέπτη το ύφος μιας άλλης εποχής, ζεστής και ανθρώπινης, που έντονα αναζητούμε στη λαίλαπα της ισοπεδωτικής καθημερινότητας. Αξιοσημείωτα είναι τα τοξωτά υπέρθυρα, οι ξύλινες αυλόπορτες που προστατεύονται από δίρριχτες στέγες, και η σάλα τους με τα πολλά παράθυρα, που ήταν ο χώρος υποδοχής των φίλων και των καλεσμένων. Σ’ αυτά τα σπίτια μπορεί να διακρί­νει κανείς απτά δείγματα της μοναδικής ικανότητας των Λιτοχωριτών κτιστών στην πέτρα.

Ιδιαίτερα γραφικό είναι και το εμπορικό κέντρο του χωριού, στο οποίο ο επισκέπτης φτάνει ακολου­θώντας έναν ανηφορικό δρόμο μετά την πλατεία. Είναι το γραφικό «παζάρι», όπως το αποκαλούν οι Λιτοχωρίτες, από το οποίο οι δρόμοι οδηγούν προς τον παραδοσιακό ιστό, όπου δεσπόζει η πλατεία του «Πλάτανου» με το Ιο Δημοτικό σχολείο, κτισμένο το 1907 από ναυτικούς προκρίτους. Στο σχολείο φυλάσ­σεται αξιόλογο αρχείο.

Συνεχίζοντας ο επισκέπτης μπορεί να φτάσει στο «Χοροστάσι», που για πολλά χρόνια ήταν τόπος συνάντησης και πανηγυριού. Κάτω από τον αιωνόβιο πλάτανο κήρυξε στους Λιτοχωρίτες ο πατρο-Κοσμάς Αιτωλός.

Οι επισκέπτες αξίζει να επισκεφτούν την πλατεία των ναυτικών, «του Τσίντζα το μπαΐρι» με τα νεοκλα­σικά κτίρια. Ένα επιπλέον γραφικό στοιχείο που συναντά κανείς στους δρόμους είναι οι παλιές βρύσες με πέτρινες διακοσμήσεις. Άλλες μικρές κι άλλες μεγαλύτερες, φέρει η καθεμιά το όνομά της.

Ήθη, Έθιμα, Παραδόσεις, Πολιτισμός

Στο Λιτόχωρο η παράδοση είναι τρόπος ζωής και συνδέεται με τον πηγαίο αυθορμητισμό και τη γνήσια λαϊκότητα. Τα έθιμα των Λιτοχωριτών έλκουν την καταγωγή τους από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο και μερικά από αυτά χαρακτηρίζονται για την ιδιαιτερότητα και τη μοναδικό­τητα τους.

Εντυπωσιακή είναι η εορτή των Φώτων με το Βυζαντινό έθιμο των Σίχνων και της πορτοκαλιάς. Τα Σίχνα είναι λάβαρα με ψηλούς ιστούς, αργυρούς σταυρούς και πολύχρωμες σημαίες, καθένα από τα οποία αντιστοιχεί στους ναούς και τα εξωκλήσια των δύο ενοριών. Την παραμονή της γιορτής στα εξωκλήσια του Αγίου Γεωργίου και της Παναγίας «δένουν τους σταυρούς», δηλαδή ετοιμάζουν τα σίχνα για την σιχνοφορία, την πομπή προς τους δύο κεντρικούς ναούς. Την κυριώνυμη ημέρα της εορτής των Θεοφανείων οι σιχνοφόροι μεταφέρουν σε πομπή τα σίχνα στους ναούς του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Δημητρίου, ψάλλο­ντας το «Κύριε ελέησον» σε ένα μακρόσυρτο και ιδιόρρυθμο μέλος.

Στο κεντρικό κλίτος κάθε ναού υπάρχει η εικόνα της Βαπτίσεως και εκατέρωθεν δύο πορτοκαλιές, σύμβολο ευχής για πλούσια και παραγωγική χρονιά. Μετά το τέλος της Θ. Λειτουργίας συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία σε μια μεγάλη πομπή οι ιερείς, οι ψάλτες, οι σιχνοφόροι, οι Αρχές και το πλήθος των πιστών και κατεβαίνουν στον Ενιπέα, στο «Λάκκο» κατά τους ντόπιους, όπου ψάλλεται ο Μέγας Αγιασμός και γίνεται η κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Οι βουτηχτάδες, συνεταιρισμένοι σε συντροφιές πέφτουν στα παγωμένα νερά του Ενιπέα και συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων που κατακλύζουν το χώρο. Ο τυχερός επισκέπτεται όλα τα σπίτια του χωριού για να ασπαστούν οι κάτοικοι το Σταυρό και να πάρει το σχετικό φιλοδώρημα.

Αξιολογότατο όμως είναι και το έθιμο της Αποκριάς με το κάψιμο των κέδρων, έθιμο που συνδέεται με τις παλιές διονυσιακές τελετές.

Μετά το τέλος του Δωδεκαημέρου αρχίζουν ήδη οι προετοιμασίες για το κάψιμο των κέδρων στις μεγά­λες γειτονιές του χωριού, τα ονομαζόμενα «μπαΐρια»: «Κεραμίδα», «Φοράδα», «Γυμνάσιο», «Αη-Γιώργης», «Ντοτσαίοι». Μικροί και μεγάλοι συγκεντρώνουν μεγάλο αριθμό κέδρων, φυλάγοντάς τα με βάρδιες κάθε βράδυ από τα μέλη άλλης γειτονιάς που θα προσπαθήσουν να τα κλέψουν. Την τελευταία εβδομάδα της Αποκριάς μασκαράδες τριγυρίζουν στους δρόμους πειράζοντας με χαριτολόγο διάθεση τους περαστικούς και επισκέπτονται σπίτια γνωστών και συγγενών. Τις μέρες πριν από την Αποκριά, στον κεντρικό δρόμο κυκλοφορούν αυτοσχέδια άρματα που σατιρίζουν σύγχρονες καταστάσεις με τρόπο μοναδικό. Το βράδυ της Κυριακής ανάβουν τα κέδρα στις γειτονιές, γύρω από τις οποίες ντόπιοι και επισκέπτες γλεντοκοπούν μέχρι πρωίας τραγουδώντας τα «ασόιαστα», τα σκωπτικά και βωμολοχικά τραγούδια του Λιτοχώρου. Οι επισκέ­πτες σε κάθε γειτονιά συμποσιάζονται «στο πόδι» με ρέουσα ρετσίνα και νηστίσιμους μεζέδες. Το Λιτόχω­ρο αντηχεί από τα τραγούδια και τους ήχους των οργάνων, αποπνέοντας μεθυστικό άρωμα καμμένου κέδρου αλλά και ζώσας παράδοσης. Οι αποκριάτικες εκδηλώσεις ολοκληρώνονται την Καθαρά Δευτέρα στο «Ξηροκάμπι», όπου γίνεται το πέταγμα του χαρταετού με μοναδική θέα το χιονισμένο Όλυμπο. Ο Δήμος

Λιτόχωρου προσφέρει ρετσίνα, τσίπουρο, λαγάνα, φασολάδα και άλλους νηστίσιμους μεζέδες στις χιλιάδες λαού που κατακλύζουν το χώρο και έχουν την ευκαιρία να χορέψουν και να διασκεδάσουν μαζί με τα τοπικά συγκροτήματα.

Η βαθιά θρησκευτικότητα των Λιτοχωριτών, διάχυτη καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, ενσαρκώνεται με τρόπο μοναδικό τη Μεγάλη Παρασκευή μέσα από το έθιμο των Επιταφίων, οι οποίοι φιλοτεχνούνται, -γιατί πρόκειται περί αληθινών κομψοτεχνημάτων καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής από ειδικευμένες Λιτόχωρίτισσες. Το πρωί της Μ. Παρασκευής και μέχρι τη βραδινή ακολουθία πλήθη πιστών προσέρχονται στις δύο εκκλησίες. Μετά την ακολουθία οι επιτάφιοι των δύο ενοριών εξέρχονται για την καθιερωμένη περιφορά σε βαθιά κατανυκτική ατμόσφαιρα, ενώ προπορεύονται οι ανδρικές χορωδίες που ψάλλουν τα εγκώμια, όπως η παράδοση από χρόνια καθιέρωσε. Οι επιτάφιοι συναντιόνται στο «παζάρι», όπου γίνεται και ο άτυπος συναγωνισμός για τον καλύτερο επιτάφιο και την καλύτερη χορωδία.

Εκτός όμως από τα έθιμα και τις παραδόσεις, στο Λιτόχωρο ανθοφορεί ο πολιτισμός σε όλες του τις εκφάνσεις, μέσα από τις πολιτιστικές δραστηριότητες που διοργανώνονται από το Πολιτιστικό κέντρο του Δήμου, τον Πολιτιστικό Όμιλο Λιτοχώρου και άλλους φορείς.

Στο Λιτόχωρο λειτουργούν η δημοτική χορωδία «Ιωάννης Σακελλαρίδης», το παραδοσιακό και λαϊκό συγκρότημα, η δημοτική θεατρική σκηνή, η Φιλαρμονική και η Δημοτική Βιβλιοθήκη με πάνω απο 7.000 τόμους βιβλίων. Για το λόγο αυτό υπάρχουν σταθερές εκδηλώσεις όλο το χρόνο. Ακόμη, στο μόνιμο εκθε­σιακό χώρο του νέου πολυδύναμου πολιτιστικού - συνεδριακού κέντρου λειτουργούν εκθέσεις έργων τέχνης γνωστών καλλιτεχνών. Την περίοδο του καλοκαιριού ο επισκέπτης μπορεί να παρακολουθήσει τις αξιόλο­γες εκδηλώσεις του «Φεστιβάλ Ολύμπου» στο αρχαίο θέατρο του Δίου και στο κάστρο του Πλαταμώνα.

Στο Λιτόχωρο υπάρχει επίσης οργανωμένος μαζικός αθλητισμός. Το Δημοτικό Στάδιο «Πύρρος Δήμας» περιλαμβάνει - πάντα με θέα τον χιονεσκεπή Όλυμπο - γήπεδο και κλειστό γυμναστήριο με τις πιο σύγχρονες προδιαγραφές και πίστα αναρρίχησης. Στο χώρο του πάρκου λειτουργεί αθλητικό κέντρο με γήπεδα βόλεϊ, μπάσκετ και τένις, ενώ υπάρχει και ειδικός χώρος για τους φίλους της ιππασίας.

Ο Δήμος Λιτοχώρου είναι στελεχωμένος με όλες τις υπηρεσίες, υπάρχουν όλες οι τράπεζες και, στον οδικό κόμβο Λιτοχώρου, το κέντρο Υγείας.

Συνεπώς ο επισκέπτης μπορεί να συνδυάσει τις διακοπές του με ευκαιρίες πνευματικής απόλαυσης και άθλησης.

Εξοχές, χώροι αναψυχής

Το «φυσικό κάλλος που περιβάλλει το Λιτόχωρο, με τις εναλλαγές της βλάστησης σε μια εξαίσια αισθη­τική αρμονία, το καθιστά ιδανικό τόπο για διακοπές όλες τις εποχές του χρόνου.

Κάποια από τα σημεία που αξίζει να επισκεφτεί κανείς είναι:

Tο πάρκο του χωριού που βρίσκεται, στα δεξιά του κεντρικού δρόμου. Καταπράσινο, με αθλητικές εγκαταστάσεις και παιδικές χαρές προσφέρεται για δροσερούς περιπάτους το καλοκαίρι, ενώ το χειμώνα τα χιονισμένα πεύκα κάνουν το τοπίο μαγευτι­κό και αποκτούν περίεργα σχήματα, κατάλληλα για μοναδικές φωτογραφίες.

Στο χώρο του πάρκου βρίσκεται το πολιτι­στικό κέντρο με χώρους εκδηλώσεων και συνεδρίων, αίθουσα μόνιμων εκθέσεων, ναυτικό και λαογραφικό μουσείο.

Το εξωκλήσι του Προφήτη Ηλία . Ανηφορίζοντας κάποιος από τα τελευταία σπίτια του οικισμού, συναντά το εξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής, των Αγίων Αποστόλων και καταλήγει στο εξωκλήσι του Προφήτη Ηλία .Από δω ο επισκέπτης έχει μια πανοραμική θέα του Λιτόχωρου και της ευρύτερης περιο­χής: όλου του Πιερικού κάμπου μέχρι το Κάστρο του Πλαταμώνα.

Το δάσος του Αϊ - Γιάννη . Αξεπέραστης φυσικής ομορφιάς χώρος αναψυχής είναι το δάσος του Αϊ - Γιάννη, στο οποίο φτάνει κάποιος είτε περπατώντας μισή ώρα μετά τον οικισμό είτε με το αυτοκίνητο ακολουθώντας τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Το δάσος είναι πνιγμένο στο έλατο, ενώ στο ξέφωτο μπροστά από την πετρόχτιστη εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου υπάρχουν πανύψηλα, υπεραιωνόβια έλατα, που στον ίσκιο τους φιλοξενούν τους λάτρεις του βουνού και της φύσης.

Οι Μύλοι, μια τοποθεσία στα όρια του οικισμού με παλιούς νερόμυλους και ένα συμπαθητικό ταβερνάκι, όπου μπορεί κάποιος να ξεκουραστεί και να δροσιστεί κάτω από τα πλατύφυλλα πλατάνια ακούγοντας το κελάρυσμα των πολλών τρεχούμενων νερών. Στους «Μύλους» μπορεί να φτάσει κανείς από την πλατεία, έχοντας στα δεξιά του τον Ενιπέα και τη μαγευτική ομώνυμη κοι­λάδα. Από τους «Μύλους» μπορεί κάποιος ακολουθώντας τον αγωγό του νερού να διασχίσει το φαράγγι του Ενιπέα και να μείνει άφωνος μπροστά στην άγρια ομορφιά με την οποία προίκισαν οι θεοί το Λιτόχωρο. Το βουητό των νερών, όπως πέφτουν από τους βράχους, μεταφέρει τον επισκέπτη στη μυθική εποχή με τους σχε­τικούς για τον ποταμό μύθους, ένας εκ των οποίων αναφέρει ότι στα αφρισμένα νερά του Ενιπέα οι Μαινάδες κατασπάραξαν τον Ορφέα.

Στην αρχή της εισόδου και στα αριστερά του αγωγού υπάρχει ένα καλοσημαδεμένο μονοπάτι, μήκους επτά χιλιομέτρων απ’ όπου μετά από πορεία 3,5 ωρών ο οδοιπόρος φτάνει στην παλιά μονή του Αγίου Διονυσίου.

πηγή Δήμος Δίου - Ολύμπου